Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας απο το Think Tank της Capitol17.com (βασισμένοw στην έρευνα της Kappa Research, Ιούλιος 2024)

Κάποτε λέγαμε ότι η Δημοκρατία πεθαίνει μέσα σε ένα χειροκρότημα. Τώρα, στην Ελλάδα του 2024, φαίνεται πως απλώς… δεν πηγαίνει να ψηφίσει.

Μια νέα, πνιγηρή ακτινογραφία από την Kappa Research – ανάθεση του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – έπεσε πέρσι στο γραφείο μου. 1.450 άτομα, από κάθε γωνιά της Ελλάδας, ανακρίνονται για το τι διάολο (δεν) έκαναν στις εκλογές του Ιουνίου 2023. Και ναι – η διάγνωση είναι βαριά: 25% επέλεξαν συνειδητά να απέχουν. Όχι γιατί είχαν γρίπη. Όχι γιατί είχαν ταξίδι. Απλώς… δεν πήγαν.

Και δεν μιλάμε για «αδιάφορους» φοιτητές ή τουρίστες με ψυχή Εξαρχείων. Όχι. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς που απείχαν από επιλογή ήταν άνθρωποι με πανεπιστημιακή μόρφωση, μεγαλύτεροι των 35, που δηλώνουν ότι… ενδιαφέρονται για την πολιτική. Μαζί τους και το «δεν εκφράζομαι από κανέναν», «δεν αλλάζει τίποτα», «όλοι ίδιοι είναι». Η Αγία Τριάδα της αποπολιτικοποίησης ντυμένη με ρούχα αμφισβήτησης.

Η γενιά της εξάντλησης ή η γενιά του fuck-it-all;

Στα νούμερα, το κουβάρι ξετυλίγεται σε στρώματα κοινωνικής παραίτησης.Περισσότεροι από 1 στους 2 απέχοντες το κάνουν ως μια πράξη αποδοκιμασίας. Και όχι επιλεκτικής: συνολικής. Για όλο το πολιτικό σύστημα, τους πάντες και τα πάντα. Σαν να πήραν όλοι μαζί μια ρημαγμένη καρέκλα, τη σήκωσαν και τη πέταξαν από το μπαλκόνι της Δημοκρατίας με μια κραυγή «Αρκετά!».

Αλλά το κάνουν… σιωπηλά.

Καμία διαδήλωση, κανένα σύνθημα. Ούτε σπρέι σε τοίχο. Ούτε ψήφος σε κάποιον «μικρό» ή «εναλλακτικό». Όχι. Στην καλύτερη περίπτωση, σινιάλο στον ψηφοφόρο-εαυτό τους ότι ακόμα «κρατάνε χαρακτήρα». Στη χειρότερη, ψευτοεπαναστατικός μηδενισμός με Netflix και μπύρα.

Ξέρουμε ότι φταίνε όλοι, αλλά… φταις κι εσύ που δεν κάνεις τίποτα

Το πιο πικρό εύρημα; Το 93% των απέχοντων συμφωνεί ότι «τα κόμματα και οι πολιτικοί δεν ενδιαφέρονται για ανθρώπους σαν κι εμένα». Και αντί να απαντήσουν με οργή, όπως οφείλει κάθε κανονικός πολίτης που έχει φάει σφαλιάρα από το σύστημα, επιλέγουν την εθελούσια αυτοεξορία τους.

Εδώ όμως υπάρχει ένα twist. Αν η αλήθεια για την αποχή είναι απλώς ο κυνισμός και η παραίτηση, τότε πώς εξηγούμε ότι οι ίδιοι άνθρωποι θέλουν να ψηφίζουν ηλεκτρονικά, να υπάρχουν έντιμοι πολιτικοί, να υπάρξει κάθαρση στο πολιτικό σύστημα; Πίσω από τον κυνισμό, λοιπόν, ζει μια βαριά – και κατά στιγμές επώδυνη – ελπίδα. Ένα τραύμα με βλέμμα στραμμένο στον ορίζοντα.

Ίσως η αποχή να είναι μια μορφή κραυγής. Όχι αδιαφορίας – αλλά απόγνωσης. «Αν είναι να με αγνοούν έτσι κι αλλιώς, γιατί να συμμετέχω;». Κι όμως, σ’ αυτή τη χώρα, αν δεν συμμετάσχεις, απλώς επιβεβαιώνεις τον αποκλεισμό σου.

Οι θεσμοί, τα ΜΜΕ και το μαύρο κουτί της εμπιστοσύνης

Οι απέχοντες δεν εμπιστεύονται σχεδόν κανέναν: ούτε πολιτικούς, ούτε ΜΜΕ, ούτε ακόμα και την Εκκλησία. Το κράτος για αυτούς είναι ένα παλιό ραδιόφωνο που παίζει παράσιτα. Και όταν τα ΜΜΕ θεωρούνται χειρότερα από τα συνδικάτα (ναι, ακόμη και αυτά), καταλαβαίνεις πόσο χαμηλά είναι το ταβάνι.

Το ίδιο και με την ψήφο. Οι μισοί δεν πιστεύουν καν ότι η ψήφος μετράει. «Είμαι μόνο ένας πολίτης», λένε. Αλλά αυτό είναι το σημείο που γίνεται η μετάβαση από την πολιτική διαφωνία στον πολιτικό μηδενισμό. Είναι η στιγμή που η Δημοκρατία δεν χάνει απλώς ψήφους. Χάνει ψυχές.

Ο (ανύπαρκτος) ρόλος των κομμάτων

Τα κόμματα μοιάζουν με ξενοδοχεία all-inclusive. Υποσχέσεις, buffets και πλάνα τετραετίας, αλλά κανείς δεν μένει για δεύτερη φορά. Οι ερωτώμενοι δηλώνουν ξεκάθαρα: “Κανένα κόμμα δεν με εκφράζει”, “δεν τηρούν τις δεσμεύσεις”, “είναι όλοι διεφθαρμένοι”. Τους ζητάς ψήφο και τους δίνεις PowerPoint. Τους ζητάς ελπίδα και τους δίνεις debate με copy-paste επιχειρήματα.

Κι όταν έρχεται το θέμα της συμμετοχής;Οι ιδέες που πέφτουν στο τραπέζι – από την επιστολική ψήφο μέχρι την ψήφο μέσω Internet – αποκαλύπτουν κάτι σημαντικό: η αποχή δεν είναι απροθυμία, είναι έλλειψη εμπιστοσύνης και διευκόλυνσης. Ο κόσμος θέλει να συμμετάσχει, αλλά με όρους που δεν τον εξευτελίζουν.

Τι μένει;

Αυτό που φοβόσουν πάντα: μια χώρα που αδιαφορεί για τον εαυτό της.Όχι από ραθυμία, αλλά από εσωτερική έκρηξη χωρίς φλόγες.Μια Δημοκρατία που ακόμα ψηφίζει, αλλά με το μισό σώμα. Και το άλλο μισό… παραιτημένο, θυμωμένο, καχύποπτο.

Ο μόνος τρόπος να σωθεί η ψήφος δεν είναι η διαφήμιση.Δεν είναι το TikTok.Ούτε τα πόστερς με «Έλα, αποφάσισε».

Ο μόνος τρόπος είναι να ξαναδώσουμε περιεχόμενο στη συμμετοχή.Να νιώσει ο πολίτης ότι δεν είναι θεατής, αλλά σκηνοθέτης.Και πως κάθε ψήφος του δεν είναι κουκί, αλλά κραυγή.

Ίσως τότε το κουβάρι της αποχής να ξετυλιχτεί. Ή – στην τελική – να καεί, όπως του πρέπει.

Πηγή: Έρευνα «Η Ακτινογραφία της Αποχής», Kappa Research – Ιούλιος 2024, για το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ.