Ένα άρθρο γνώμης για την «πυρετώδη επανάσταση» που έρχεται
Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας της AWGMeta
Καθόμουν χτες βράδυ κάτω από τον πλάτανο στο καφενείο του Καμενίδη στην Κομοτηνήμε ένα μπουκάλι μπίρα Βεργίνα (χωρίς αλκόοκλ) και διάβαζα στα κλεφτά στο κινητό το άρθρο των Financial Times για την τεχνητή νοημοσύνη. Ο John Thornhill μιλούσε για επενδύσεις $750 δισ. σε data centers και μια επικείμενη «χρυσή εποχή». Κι εγώ σκεφτόμουν: χρυσή εποχή για ποιον; Για τον Sam Altman που δηλώνει με το γνωστό του χαμόγελο ότι «κάποιοι επενδυτές θα χάσουν πολλά λεφτά»; Για τις αγορές που τζογάρουν στην AI όπως κάποτε στα κρυπτονομίσματα; Ή μήπως για εμάς, που απλώς θα βρεθούμε ξανά θεατές στη θεατρική παράσταση της Ιστορίας;
Ο Νόμος των Επαναστάσεων: Κατάρρευση πριν από το Μέλι
Αν θέλεις όμως να τοπόθετήσεις όλα αυτά σε ένα πλαίσιο το manual ειναι γραμμένο:
Λέγεται: “Technological Revolutions and Financial Capital: The Dynamics of Bubbles and Golden Ages” της Carlota Perez
Η Carlota Perez μιλά για κύκλους. Σιδηρόδρομοι, ηλεκτρισμός, mass production, πληροφορική· κάθε επανάσταση ξεκινά με το μεθύσι του εύκολου κέρδους και τελειώνει με μια σφαλιάρα. Και μέσα από τη σφαλιάρα γεννιέται η πρόοδος. Δηλαδή πρώτα τα καράβια βυθίζονται, οι τράπεζες καταρρέουν, οι εργάτες χάνουν δουλειές — και μετά έρχεται το τρένο, το φως, το iPhone.
Η AI σήμερα είναι στο στάδιο της μέθης. Κάθε VC, κάθε υπουργός και κάθε startupper λέει «θα βάλουμε AI». Κανείς δεν ξέρει το πώς, αλλά όλοι ξέρουν ότι πρέπει. Το MIT μας πετάει το ψυχρό νούμερο: 95% των εταιρειών δεν έχουν καμία ουσιαστική απόδοση από τις AI επενδύσεις τους. Στην πραγματικότητα, αγοράζουν πανάκριβες υποδομές σαν να ψωνίζουν μπουκάλια Dom Pérignon για να δείξουν status.
Διαπίστωση Νο 1: Η AI είναι το νέο Κολοσσαίο
Επενδύσεις τρισεκατομμυρίων, εταιρείες που καταβροχθίζουν ρεύμα, χώρες που ξαναγράφουν νόμους. Όλα αυτά θυμίζουν Ρώμη λίγο πριν τον Αλάριχο. Το Κολοσσαίο φτιαχνόταν για να ψυχαγωγηθεί ο λαός και να δοξαστεί ο αυτοκράτορας, ενώ οι επαρχίες βούλιαζαν στη διαφθορά. Η AI είναι το δικό μας Κολοσσαίο: καταπίνει ενέργεια, μας εντυπωσιάζει με θεάματα (chatbots, εικόνες, deepfakes) ενώ το πραγματικό ζήτημα — η διανομή της εξουσίας και του πλούτου — μένει θαμμένο.
Διαπίστωση Νο 2: Το σκάσιμο θα είναι παραγωγικό
Η Perez έχει δίκιο: οι φούσκες είναι παραγωγικές. Οι σιδηρόδρομοι έγιναν από μανία κερδοσκόπων, όχι από ρομαντικούς μηχανικούς. Το ίδιο και το ίντερνετ στα ‘90s: η dot-com κατάρρευση έθαψε χιλιάδες startups, αλλά μας άφησε τις υποδομές που σήμερα κουβαλάνε Netflix, TikTok και… ChatGPT.Το AI crash θα είναι ομοίως απαραίτητο. Χωρίς το crash, δεν υπάρχει εξυγίανση. Όπως λέει η Perez: «Δεν υπάρχει χρυσή εποχή χωρίς κατάρρευση». Κι αυτό δεν είναι απειλή, είναι υπόσχεση.
Διαπίστωση Νο 3: Δεν μιλάμε πια για hardware, αλλά για ψυχή
Η διαφορά με τις παλιές επαναστάσεις είναι ότι η AI δεν χτίζει μόνο μηχανές. Χτίζει αφηγήματα, σκέψεις, αποφάσεις. Αν το ατμοκίνητο τρένο μετέφερε κάρβουνο, η AI μεταφέρει αξίες, αλήθειες, fake news, εκλογές. Μπορεί να γίνει το software που θα γράψει νόμους, θα διαχειριστεί στρατούς, θα θεραπεύσει ασθένειες. Εδώ λοιπόν το crash δεν θα είναι απλά οικονομικό. Θα είναι κοινωνικό, πολιτικό, φιλοσοφικό.
Η Σκιά της Κατάρρευσης
Το παγκόσμιο χρέος είναι τριπλάσιο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Οι αγορές, αντί να επενδύουν σε παραγωγή, ποντάρουν σε tokens και σε clickbait μοντέλα. Η άνοδος του λαϊκισμού, η συγκέντρωση εξουσίας σε λίγες εταιρείες, η κλιματική κρίση: όλα αυτά κάνουν το crash της AI πιο επικίνδυνο από ποτέ. Η φούσκα δεν θα σκάσει απλώς στην Wall Street — θα σκάσει στην πολιτική, στα πανεπιστήμια, στις σχέσεις μας, στα παιδιά μας που θα μάθουν γράμματα από bots.
Διαπίστωση Νο 4: Η κοινωνία πρέπει να «γράψει τον κώδικα»
Αν αφήσουμε τις αγορές και τις πολυεθνικές να ορίσουν την επανάσταση, τότε το μέλλον θα μοιάζει με δυστοπία. Όπως κάποτε φτιάξαμε αντιμονοπωλιακές αρχές και κράτη πρόνοιας, έτσι σήμερα πρέπει να φτιάξουμε θεσμούς για να «κωδικοποιήσουμε» την AI με βάση κοινωνικούς στόχους. Δεν είναι θέμα τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό: ποιος ελέγχει τον αλγόριθμο; Ποιος βάζει τα data; Ποιος αποφασίζει τι είναι αλήθεια και τι ψέμα;
Συμπέρασμα – Ζούμε μέσα στο crash test
Η AI δεν είναι απλώς ένα εργαλείο. Είναι το νέο πεδίο μάχης για την εξουσία. Θα έρθει η κατάρρευση, θα χαθούν δισεκατομμύρια, θα αποκαλυφθεί το ψέμα της φούσκας. Και τότε, σε αυτή την ερημιά, θα πρέπει να αποφασίσουμε:Θα αφήσουμε τις ίδιες ελίτ να χτίσουν το μέλλον ξανά πάνω στα συντρίμμια; Ή θα απαιτήσουμε μια χρυσή εποχή που να είναι όντως δική μας, όχι απλώς των CEO και των funds;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στους servers της Amazon ούτε στα μοντέλα της OpenAI. Βρίσκεται στο αν η κοινωνία έχει ακόμη τη δύναμη να σηκώσει κεφάλι και να φτιάξει το δικό της software.