Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας
Την τελευταία δεκαετία, οι κυβερνήσεις της Δύσης αντιμετωπίζουν ένα φαινόμενο που, μέχρι πρότινος, παρέμενε περιορισμένο σε ζώνες συγκρούσεων και αποσταθεροποιημένων περιοχών: την παρείσφρηση ξένων παρακρατικών δικτύων στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών και βορειοαμερικανικών κρατών. Η πρόσφατη αναζωπύρωση των ανησυχιών σε ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει ότι το φαινόμενο δεν είναι πια μεμονωμένο.
Από την Περιφέρεια στο Κέντρο
Αρχικά συνδεδεμένες με υπηρεσίες πληροφοριών, εγκληματικά δίκτυα ή ιδιωτικούς στρατούς (π.χ. Wagner, PMC structures), αυτές οι ομάδες σταδιακά εμφανίζονται υπό κάλυψη εντός αστικών κέντρων, ενίοτε μέσα από φιλοξενίες πολιτιστικών κέντρων, επενδυτικών οχημάτων, ακόμα και ΜΚΟ.
Η χρήση παραστρατιωτικών μέσων σε πλαίσια που δεν ανήκουν σε πολεμικές ζώνες δεν είναι καινούρια. Αυτό που αλλάζει, είναι η δομή και το εύρος της δικτύωσης, με στόχο την:
Διείσδυση σε κρίσιμους τομείς (ενέργεια, μεταφορές, τεχνολογία),
Διείσδυση σε κρίσιμους τομείς (ενέργεια, μεταφορές, τεχνολογία),
Ενίσχυση επιρροής μέσω ψηφιακής παραπληροφόρησης,
Ενίσχυση επιρροής μέσω ψηφιακής παραπληροφόρησης,
Ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση πολιτικών θεσμών.
Ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση πολιτικών θεσμών.
Σκιώδης Δραστηριότητα – Δομές και Χρηματοδότηση
Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας έχουν εντοπίσει μηχανισμούς χρηματοδότησης αυτών των ομάδων μέσω «νόμιμων» καναλιών: επενδυτικά σχήματα, αγορές ακινήτων, μεταναστευτικά κυκλώματα. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πρόσωπα–κλειδιά συνδέονται με πρώην μέλη ειδικών δυνάμεων ή μυστικών υπηρεσιών τρίτων χωρών.
Οι τελευταίες επιχειρήσεις σε Παρίσι, Πράγα και Ρώμη, με στόχο την εξάρθρωση τέτοιων κυκλωμάτων, αναδεικνύουν ότι πρόκειται για καλά οργανωμένα δίκτυα με βαθιές διασυνδέσεις σε χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν και η Κίνα – συχνά με εθνικά ή ιδεολογικά κίνητρα, και όχι αποκλειστικά οικονομικά.
Αντίδραση των Δυτικών Κρατών
Η αντίδραση παραμένει αντιφατική. Από τη μία, οι υπηρεσίες ασφαλείας επισημαίνουν τους κινδύνους. Από την άλλη, οι πολιτικές ηγεσίες αποφεύγουν την πλήρη δημοσιοποίηση, φοβούμενες επιπτώσεις σε διπλωματικό και κοινωνικό επίπεδο.
Πρωτοβουλίες όπως το Counter Hybrid Threats Centre of Excellence στο Ελσίνκι ή τα νέα πρωτόκολλα EU Hybrid Threats Response δείχνουν μια μετατόπιση προς πιο ολιστική αντιμετώπιση. Ωστόσο, τα νομικά εργαλεία συχνά υπολείπονται σε ταχύτητα και ευελιξία έναντι των ίδιων των παρακρατικών δομών.
Τι Ακολουθεί;
Η πρόκληση είναι διπλή:
Καταγραφή & ταυτοποίηση των δικτύων χωρίς να θίγεται η κοινωνική συνοχή.
Καταγραφή & ταυτοποίηση των δικτύων χωρίς να θίγεται η κοινωνική συνοχή.
Θεσμική ενίσχυση ώστε τα δημοκρατικά κράτη να αντιδρούν πριν φτάσουμε σε φαινόμενα τύπου «εσωτερικού πραξικοπήματος μέσω επιρροής».
Θεσμική ενίσχυση ώστε τα δημοκρατικά κράτη να αντιδρούν πριν φτάσουμε σε φαινόμενα τύπου «εσωτερικού πραξικοπήματος μέσω επιρροής».
Η απειλή είναι αθέατη αλλά υπαρκτή. Και η πρόληψη, για μια φορά, πρέπει να προηγηθεί του σοκ.