Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας
Υπάρχει κάτι σχεδόν σουρεαλιστικό στην ελληνική Αριστερά. Κάτι μεταξύ παλιάς σοβιετικής φωτογραφίας, συνέλευσης αμφιθεάτρου του 1987 και οικογενειακού τραπεζιού όπου όλοι συμφωνούν ότι το σπίτι καίγεται, αλλά τσακώνονται για το ποιος θα κρατήσει το λάστιχο. Η κοινωνία γύρω τους αλλάζει. Η ακρίβεια τρώει μισθούς, η στέγη μετατρέπεται σε προνόμιο, οι νέοι δουλεύουν με όρους που οι γονείς τους θα θεωρούσαν προσβολή, η δημόσια Υγεία στενάζει, το δημογραφικό σκάει σαν αργή βόμβα, η εργασία ξαναγίνεται φθηνό εμπόρευμα. Και τι κάνει η ελληνική Αριστερά; Μετράει ιδεολογικά χιλιοστά. Κρατάει ο καθένας το μπαϊράκι του, το λογότυπό του, την Κεντρική Επιτροπή του, τον μικρό στρατό των πιστών του και κυρίως την υπέροχη βεβαιότητα ότι οι υπόλοιποι δεν είναι αρκετά αριστεροί. Πολύ ουάου. Πολύ επαναστατικό. Σχεδόν ακούγεται ο Στάλιν να διορθώνει πρακτικά συνεδρίου και ο Μάο να ψάχνει ποιος ξέφυγε δύο παραγράφους από τη σωστή γραμμή. Μόνο που είμαστε στο 2026. Και ο εργαζόμενος που πληρώνει 750 ευρώ νοίκι δεν ενδιαφέρεται ποιος κέρδισε τη θεωρητική διαμάχη του 1968. Θέλει να ξέρει αν στο τέλος του μήνα θα έχει λεφτά.
Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Τον Σεπτέμβριο του 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε 35,46%, το ΚΚΕ 5,55%, η ΛΑΕ 2,86% και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ μαζί με το ΕΕΚ περίπου 0,85%. Δηλαδή ένας ευρύτερος χώρος κοντά στο 44,7%, περίπου 2,43 εκατομμύρια ψήφοι. Το 2019, αν προσθέσεις ΣΥΡΙΖΑ 31,53%, ΚΚΕ 5,30%, ΜέΡΑ25 3,44%, Πλεύση και μικρότερες αριστερές δυνάμεις, ο χώρος εξακολουθούσε να βρίσκεται γύρω στο 42%. Το μεγάλο σπάσιμο έρχεται το 2023: τον Ιούνιο ο ΣΥΡΙΖΑ πέφτει στο 17,83%, το ΚΚΕ φτάνει 7,69%, η Πλεύση 3,17%, το ΜέΡΑ25 2,49% και μαζί με τις μικρότερες δυνάμεις η δεξαμενή περιορίζεται περίπου στο 31,5%, γύρω στα 1,64 εκατομμύρια ψηφοφόρους. Στις ευρωεκλογές του 2024, ΣΥΡΙΖΑ 14,92%, ΚΚΕ 9,25%, Πλεύση 3,40%, ΜέΡΑ25 2,54%, Νέα Αριστερά 2,45%: ξανά ένας χώρος περίπου στο ένα τρίτο του εκλογικού σώματος.
Και σήμερα; Η εικόνα είναι ακόμη πιο ειρωνική. Οι δημοσκοπήσεις του Ιουλίου 2026 τοποθετούν την ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα περίπου στο 16,5%-18%, το ΚΚΕ περίπου στο 6%-9%, την Πλεύση συχνά μεταξύ 3%-5,5%, το ΜέΡΑ25 γύρω στο 3%, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ έχει καταρρεύσει περίπου στο 1%-2% και η Νέα Αριστερά κινείται ακόμη χαμηλότερα. Η Metron Analysis έδινε στις αρχές Ιουλίου ΕΛ.Α.Σ. 17,1%, ΚΚΕ 6,2%, Πλεύση 5,6%, ΜέΡΑ25 3,1% και ΣΥΡΙΖΑ 1,4%. Άλλες μετρήσεις αλλάζουν τις επιμέρους αναλογίες, όχι όμως τη μεγάλη εικόνα: η ευρεία αριστερή δεξαμενή παραμένει περίπου στο ένα τρίτο του εκλογικού σώματος, απλώς είναι κομμένη σε φέτες σαν πίτσα που κανείς δεν θέλει να μοιραστεί.
Και κάπου εδώ πρέπει να τελειώσει το παραμύθι ότι «ο κόσμος έγινε δεξιός». Ένα κομμάτι έγινε. Ένα άλλο αποσύρθηκε, απογοητεύτηκε, ιδιώτευσε, πήγε σπίτι του. Αλλά εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να κινούνται μεταξύ Τσίπρα, ΚΚΕ, Κωνσταντοπούλου, Βαρουφάκη, ΣΥΡΙΖΑ, Νέας Αριστεράς και μικρότερων σχημάτων. Δεν λείπουν οι άνθρωποι. Λείπει η πολιτική αρχιτεκτονική που θα τους κάνει να πιστέψουν ότι η ψήφος τους μπορεί να αλλάξει κυβέρνηση αντί απλώς να χρηματοδοτήσει άλλο ένα κομματικό γραφείο. Το πρόβλημα της Αριστεράς δεν είναι μόνο εκλογικό. Είναι ναρκισσιστικό. Κάθε ηγεσία μοιάζει να πιστεύει ότι κουβαλάει το αυθεντικό κομματικό Άγιο Δισκοπότηρο. Ο Τσίπρας θέλει ξανά τη μεγάλη παράταξη, αλλά γύρω από τον Τσίπρα. Ο Κουτσούμπας διαθέτει το πιο συμπαγές κόμμα, αλλά αντιμετωπίζει κάθε κυβερνητική σύγκλιση περίπου σαν ιδεολογική μόλυνση. Η Κωνσταντοπούλου έχει μετατρέψει την προσωπική της μαχητικότητα σε πολιτικό brand, αλλά ένα brand δεν είναι από μόνο του κοινωνική συμμαχία. Ο Βαρουφάκης έχει συχνά εξαιρετικές διαγνώσεις, αλλά η πολιτική δεν είναι TED Talk με καλύτερο PowerPoint. Ο ΣΥΡΙΖΑ συνεχίζει να συζητά την αναγέννησή του ενώ δημοσκοπικά αγγίζει τα όρια στατιστικού λάθους. Και οι μικρότεροι χώροι συχνά συμπεριφέρονται σαν να είναι προτιμότερο να έχουν δίκιο στο 0,8% παρά να συμβιβαστούν στο 35%.
Υπάρχουν όμως παραδείγματα έξω από το ελληνικό ενυδρείο. Στη Γαλλία, όταν η Ακροδεξιά έφτασε στις πύλες της εξουσίας το 2024, Ανυπότακτη Γαλλία, Σοσιαλιστές, Οικολόγοι και Κομμουνιστές κατάπιαν μέσα σε λίγες ημέρες εγωισμούς, παλιές βεντέτες και διαφορές και δημιούργησαν το Nouveau Front Populaire. Δεν έγιναν ξαφνικά ίδιο κόμμα. Δεν έπαψε ο ένας να αντιπαθεί τον άλλον. Έφτιαξαν όμως κοινή εκλογική συμμαχία και η «Union de la gauche» εξέλεξε 178 βουλευτές, αναδεικνυόμενη σε μεγαλύτερο μπλοκ της νέας Εθνοσυνέλευσης. Στην Ισπανία, Podemos και Izquierda Unida κατέβηκαν το 2016 μαζί ως Unidos Podemos και συγκέντρωσαν πάνω από 5 εκατομμύρια ψήφους, 21,1% και 71 έδρες. Στην Ουρουγουάη, το Frente Amplio δεν είναι ένα κόμμα ιδεολογικής ομοιομορφίας αλλά ιστορικά μια ομπρέλα σοσιαλιστών, κομμουνιστών, χριστιανικής Αριστεράς, σοσιαλδημοκρατών και άλλων ρευμάτων που έμαθαν το στοιχειώδες: ότι πρώτα πρέπει να υπάρχεις ως κοινωνική πλειοψηφία και μετά να συνεχίζεις τις διαφωνίες σου.
Αυτό ακριβώς αρνούνται να μάθουν οι Έλληνες αρχηγοί. Νομίζουν ότι η ενότητα απαιτεί ιδεολογική παράδοση. Όχι. Απαιτεί πολιτική ενηλικίωση. Κανείς δεν ζητά από το ΚΚΕ να διαγράψει την ιστορία του, από τον Βαρουφάκη να αγαπήσει το ευρώ, από την Κωνσταντοπούλου να πάψει να συγκρούεται, από τη Δούρου να γίνει κεντρώα ή από τον Τσίπρα να μεταμφιεστεί σε γενικό γραμματέα κομμουνιστικού κόμματος. Ζητάς κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο δύσκολο: να κοιτάξουν για μία φορά τον κόσμο πριν κοιτάξουν τον καθρέφτη τους. Να συμφωνήσουν σε δέκα πράγματα. Μισθοί. Συλλογικές συμβάσεις. Δημόσια Υγεία. Δημόσια Παιδεία. Στέγη. Φορολόγηση μεγάλου πλούτου. Ρύθμιση της αγοράς ενέργειας. Ισχυρό κοινωνικό κράτος. Θεσμοί και κράτος δικαίου. Παραγωγική πολιτική που δεν μετατρέπει τη χώρα σε ξενοδοχείο, real-estate fund και delivery platform. Για αυτά ψηφίζει ο άνθρωπος. Όχι για το αν ο αντίπαλος διάβασε τη σωστή υποσημείωση στον Γκράμσι.
Γι' αυτό η πρόταση πρέπει να είναι πλέον ωμή: ένα Ενωμένο Ψηφοδέλτιο της Ελληνικής Αριστεράς στις επόμενες εθνικές εκλογές. Όχι συγχώνευση κομμάτων. Όχι αυτοδιάλυση. Όχι ένας αρχηγός που καταπίνει τους υπόλοιπους. Κοινό ψηφοδέλτιο ΕΛ.Α.Σ., ΚΚΕ, Πλεύσης, ΜέΡΑ25, ΣΥΡΙΖΑ, Νέας Αριστεράς και όσων δημοκρατικών αριστερών δυνάμεων συμφωνούν σε ένα μίνιμουμ κυβερνητικό κοινωνικό πρόγραμμα. Με διατήρηση της οργανωτικής αυτονομίας τους. Με αναλογική εκπροσώπηση. Με προκριματική διαδικασία ή συλλογικό όργανο για την ηγεσία. Με δέκα δεσμεύσεις γραμμένες σε μία σελίδα, όχι με 600 σελίδες ιδεολογικής αυτοϊκανοποίησης.
Ακόμη και η ίδια η Ρένα Δούρου, πριν αναλάβει την κοινοβουλευτική ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, είχε μιλήσει δημοσίως για «ενωτικό ψηφοδέλτιο στη βάση προγραμματικών συγκλίσεων». Ωραία. Ιδού λοιπόν η στιγμή να σταματήσουν όλοι να λένε την ενότητα σαν ποίημα στις κομματικές εκδηλώσεις και να την κάνουν πολιτική πράξη.
Γιατί διαφορετικά τα πράγματα είναι απλά. Θα έχουμε μία Αριστερά 30 και κάτι τοις εκατό που θα συνεχίζει να παριστάνει ότι αποτελείται από έξι διαφορετικούς ιστορικούς λαούς. Έξι αρχηγούς. Έξι γραφεία Τύπου. Έξι μηχανισμούς. Έξι μπαϊράκια. Έξι εκδοχές της απόλυτης αλήθειας.
Και απέναντι ένας κόσμος που δεν ζητά άλλη μία διάλεξη για την ιδεολογική καθαρότητα. Ζητά να πληρώσει το νοίκι.
Κατεβάστε, λοιπόν, τα μπαϊράκια.