Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας
Η Πολωνία κατέρριψε ρωσικά drones στον εναέριο χώρο της. Στρατιωτικό επεισόδιο, με το οποίο για πρώτη φορά από το 1945, ΝΑΤΟϊκή χώρα πλήττει ρωσικό υλικό σε δικό της έδαφος. Αυτό από μόνο του συνιστά τομή. Γιατί;
Ιστορικό προηγούμενοΤο 1914, μια «μικρή» δολοφονία στο Σαράγεβο έσπασε την ισορροπία της Ευρώπης και την έσπρωξε σε παγκόσμιο πόλεμο. Το 1939, η «απλή» εισβολή στην Πολωνία πυροδότησε την μεγαλύτερη σφαγή του 20ού αιώνα. Το μάθημα είναι ξεκάθαρο: οι μεγάλοι πόλεμοι ξεκινούν από μικρά επεισόδια που υποτιμώνται.
Ιστορικό προηγούμενοΤο 1914, μια «μικρή» δολοφονία στο Σαράγεβο έσπασε την ισορροπία της Ευρώπης και την έσπρωξε σε παγκόσμιο πόλεμο. Το 1939, η «απλή» εισβολή στην Πολωνία πυροδότησε την μεγαλύτερη σφαγή του 20ού αιώνα. Το μάθημα είναι ξεκάθαρο: οι μεγάλοι πόλεμοι ξεκινούν από μικρά επεισόδια που υποτιμώνται.
Η γεωπολιτική αλυσίδαΗ Πολωνία δεν είναι Ουκρανία. Είναι ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με το Άρθρο 5, οποιαδήποτε επίθεση σε κράτος–μέλος θεωρείται επίθεση σε όλους. Όταν λοιπόν πολωνικά ραντάρ αναχαιτίζουν ρωσικά drones, το ΝΑΤΟ αναγκαστικά έρχεται πιο κοντά σε γραμμή αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Δεν είναι πια «πόλεμος δι’ αντιπροσώπων» (proxy war). Είναι άμεση τριβή.
Η γεωπολιτική αλυσίδαΗ Πολωνία δεν είναι Ουκρανία. Είναι ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με το Άρθρο 5, οποιαδήποτε επίθεση σε κράτος–μέλος θεωρείται επίθεση σε όλους. Όταν λοιπόν πολωνικά ραντάρ αναχαιτίζουν ρωσικά drones, το ΝΑΤΟ αναγκαστικά έρχεται πιο κοντά σε γραμμή αντιπαράθεσης με τη Ρωσία. Δεν είναι πια «πόλεμος δι’ αντιπροσώπων» (proxy war). Είναι άμεση τριβή.
Ο μηχανισμός κλιμάκωσηςΣτη στρατηγική θεωρία (Schelling, Kahn), οι κρίσεις δεν εκτροχιάζονται απαραίτητα επειδή το θέλει κάποιος∙ εκτροχιάζονται επειδή υπάρχει αλληλουχία ενεργειών χωρίς γυρισμό. Κάθε drone που καταρρίπτεται, κάθε αεροδρόμιο που κλείνει, κάθε στρατιωτική άσκηση που γειτνιάζει με τα σύνορα, είναι ένα «σκαλοπάτι» που φέρνει πιο κοντά το ατύχημα – και από το ατύχημα, η ιστορία δείχνει, ξεκινούν οι καταρράκτες των συγκρούσεων.
Ο μηχανισμός κλιμάκωσηςΣτη στρατηγική θεωρία (Schelling, Kahn), οι κρίσεις δεν εκτροχιάζονται απαραίτητα επειδή το θέλει κάποιος∙ εκτροχιάζονται επειδή υπάρχει αλληλουχία ενεργειών χωρίς γυρισμό. Κάθε drone που καταρρίπτεται, κάθε αεροδρόμιο που κλείνει, κάθε στρατιωτική άσκηση που γειτνιάζει με τα σύνορα, είναι ένα «σκαλοπάτι» που φέρνει πιο κοντά το ατύχημα – και από το ατύχημα, η ιστορία δείχνει, ξεκινούν οι καταρράκτες των συγκρούσεων.
Η ψυχολογία των ηγετώνΟ Πούτιν, αποδυναμωμένος στο ουκρανικό μέτωπο, χρειάζεται να δείξει πυγμή. Ο Τραμπ, με το βλέμμα στις εκλογές, χρειάζεται να φανεί «σκληρός» με τη Μόσχα. Η Πολωνία, με την εσωτερική της πολιτική καυτή, δεν μπορεί να δείξει αδυναμία. Αυτό το τρίγωνο – Μόσχα, Ουάσινγκτον, Βαρσοβία – είναι το τέλειο περιβάλλον για παρερμηνείες.
Η ψυχολογία των ηγετώνΟ Πούτιν, αποδυναμωμένος στο ουκρανικό μέτωπο, χρειάζεται να δείξει πυγμή. Ο Τραμπ, με το βλέμμα στις εκλογές, χρειάζεται να φανεί «σκληρός» με τη Μόσχα. Η Πολωνία, με την εσωτερική της πολιτική καυτή, δεν μπορεί να δείξει αδυναμία. Αυτό το τρίγωνο – Μόσχα, Ουάσινγκτον, Βαρσοβία – είναι το τέλειο περιβάλλον για παρερμηνείες.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχουΌλοι νομίζουν ότι «θα κρατήσουν την κρίση υπό έλεγχο». Το ίδιο έλεγαν το 1914. Κι όμως, η λογική της στρατιωτικής αντίδρασης έχει δική της δυναμική, που ξεπερνάει προθέσεις.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχουΌλοι νομίζουν ότι «θα κρατήσουν την κρίση υπό έλεγχο». Το ίδιο έλεγαν το 1914. Κι όμως, η λογική της στρατιωτικής αντίδρασης έχει δική της δυναμική, που ξεπερνάει προθέσεις.
Συμπέρασμα – ΠροειδοποίησηΌταν ο αμερικανός γερουσιαστής μιλά για «πράξη πολέμου» και η Πολωνία χαρακτηρίζει την παραβίαση «επίθεση», τότε οι λέξεις αρχίζουν να χτίζουν πραγματικότητα. Ο Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν θα ξεκινήσει με μια μεγαλοπρεπή ανακοίνωση. Θα ξεκινήσει έτσι: με ένα drone που πέφτει στον λάθος ουρανό και μια αλυσίδα αντιδράσεων που κανείς δεν ξέρει να σταματήσει.
Η ερώτηση λοιπόν δεν είναι πια «αν» αλλά «πότε θα σπάσει το φράγμα». Και το πολωνικό επεισόδιο ήταν η πρώτη ρωγμή.