Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας
Το 1974 ήμουν μόλις τεσσάρων ετών. Κι όμως, οι πρώτες μου αναμνήσεις δεν είναι παιδικά παιχνίδια ούτε παραμύθια. Είναι σειρήνες. Οι σειρήνες που ηχούσαν στην Κομοτηνή, διαπερνώντας τον αέρα σαν σήματα τέλους. Θυμάμαι το υπόγειο της κυρα-Ελενίτσας, στην οδό Σαμοθράκης, γεμάτο σακιά με άμμο – είχε μετατραπεί σε αυτοσχέδιο καταφύγιο βομβαρδισμού. Θυμάμαι τον πατέρα μου επίστρατο, με το χακί να χάνεται ανάμεσα στα δέντρα της αυλής της εκκλησίας στο Κόσμιο. Θυμάμαι το σπίτι μας κάτω από το κεντρικό τζαμί, εκεί στα Τενεκετζίδικα, που το αφήσαμε άρον άρον, τρομαγμένοι από τον φόβο μιας εξέγερσης από τα φανατικά στοιχεία της μειονότητας. Θυμάμαι κλάμα. Θυμάμαι φόβο. Και μια εισβολή στην Κύπρο που έγινε, χωρίς να το ξέρω τότε, η εισβολή της Ιστορίας μέσα στην παιδική μου αθωότητα.
Σαράντα μέρες μετά τον Ιούλιο του ’74, οι βομβαρδισμοί σταμάτησαν. Τα ερείπια έμειναν. Οι άνθρωποι έφυγαν. Τα σπίτια σιώπησαν.
Πενήντα ένα χρόνια μετά, στην ίδια γη, στο ίδιο σημείο, η Τουρκία δεν βομβαρδίζει – συλλαμβάνει.Συλλαμβάνει πρόσφυγες. Συλλαμβάνει ηλικιωμένους που γύρισαν να δουν το σπίτι τους. Συλλαμβάνει μνήμες.
Και όλα αυτά… ανήμερα. Για να το εμπεδώσουμε.
Οι «κατάσκοποι» του Τρικώμου
Πέντε Ελληνοκύπριοι. Άνδρες και γυναίκες. Ηλικιωμένοι. Άνθρωποι που το μόνο «έγκλημα» που διέπραξαν ήταν να περπατήσουν στο χώμα που γεννήθηκαν και να κοιτάξουν τις περιουσίες τους.Αυτούς το ψευδοκράτος –με την έγκριση, αν όχι την καθοδήγηση της Άγκυρας– τους συνέλαβε με την κατηγορία της κατασκοπείας.
Κατασκοπεία; Γιατί;Επειδή, λέει, φωτογράφιζαν εργοτάξια σε «τουρκικές ιδιοκτησίες».Αλλά για να το καταλάβουμε αυτό, πρέπει πρώτα να καταπιούμε ένα μεγαλύτερο ψέμα: ότι τα σπίτια αυτών των ανθρώπων, τα εδάφη των προγόνων τους, δεν τους ανήκουν πια.
Από τα Κατεχόμενα… στο θέατρο του παραλόγου
Αυτό που συμβαίνει στην Κύπρο εδώ και δεκαετίες είναι ένα καθημερινό Θέατρο του Παραλόγου, όπου:
οι πραγματικοί ιδιοκτήτες θεωρούνται ύποπτοι όταν πατούν το χώμα τους,
οι πραγματικοί ιδιοκτήτες θεωρούνται ύποπτοι όταν πατούν το χώμα τους,
οι σφετεριστές έχουν «τίτλους ιδιοκτησίας» από το κατοχικό καθεστώς,
οι σφετεριστές έχουν «τίτλους ιδιοκτησίας» από το κατοχικό καθεστώς,
και η διεθνής κοινότητα δεν κάνει τίποτα γιατί «έχει σοβαρότερα ζητήματα».
και η διεθνής κοινότητα δεν κάνει τίποτα γιατί «έχει σοβαρότερα ζητήματα».
Κι όλα αυτά, την ίδια ώρα που ο Ερντογάν γιορτάζει την «Ημέρα Ειρήνης και Ελευθερίας», με αναρτήσεις στο Χ (πρώην Twitter), γεμάτες θράσος, διπλωματικό κυνισμό και προσβολή προς την ίδια την Ιστορία.
«Συγχαίρω ολόψυχα τον τουρκοκυπριακό λαό για την 20ή Ιουλίου, Ημέρα Ειρήνης και Ελευθερίας»– Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
«Συγχαίρω ολόψυχα τον τουρκοκυπριακό λαό για την 20ή Ιουλίου, Ημέρα Ειρήνης και Ελευθερίας»– Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
Μόνο που ο κυνισμός, όταν συνοδεύεται από συλλήψεις ηλικιωμένων προσφύγων, δεν είναι απλώς προκλητικός. Είναι σχεδιασμένος.
Όταν το ψευδοκράτος τιμωρεί για… νοσταλγία
Η «σύλληψη» δεν έγινε για στρατηγικούς λόγους. Δεν φοβάται η Άγκυρα πέντε ηλικιωμένους.Φοβάται το συμβολισμό τους.
Γιατί κάθε φορά που ένας Κύπριος πρόσφυγας πατά πίσω στο χωριό του,κάθε φορά που μπαίνει σε μια εκκλησία που έχει γίνει αποθήκη,κάθε φορά που κοιτά ένα παράθυρο όπου μεγάλωσε,η προπαγάνδα της κατάρρευσης δονείται.
Το «status quo» που τόσο επιμελώς χτίστηκε – με τανκς, με εποικισμούς, με ψευδοεκλογές – απειλείται από το απλό βλέμμα ενός ανθρώπου που θυμάται.Και η μνήμη, σε μια κατοχή, είναι πιο επικίνδυνη κι από drone.
Και τώρα; Τι θα κάνει η Ελλάδα;
Η Κυπριακή Δημοκρατία –εύλογα– κινητοποιείται. Επικοινωνεί με την ειρηνευτική δύναμη, κάνει διαβήματα, ζητά την απελευθέρωση.Η Αθήνα;Σιωπή. Ανακοινώσεις με το σταγονόμετρο. Ίσως γιατί δεν «πρέπει» να χαλάσουμε το κλίμα. Ίσως γιατί έχουμε τόσα ανοιχτά μέτωπα. Ίσως γιατί φοβόμαστε την «αντίδραση της Τουρκίας».
Μόνο που η Τουρκία δεν αντιδρά. Επιτίθεται.
Και το κάνει με απόλυτη μεθοδικότητα:
Στρατηγικές συλλήψεις για να εκφοβίσει την επαφή με τις κατεχόμενες περιοχές.
Στρατηγικές συλλήψεις για να εκφοβίσει την επαφή με τις κατεχόμενες περιοχές.
Επιθετική ρητορική για να ξαναγράψει την Ιστορία.
Επιθετική ρητορική για να ξαναγράψει την Ιστορία.
Συστηματική παρουσία στα Κατεχόμενα για να κατοχυρώσει εσωτερικά την εικόνα της δύναμης.
Συστηματική παρουσία στα Κατεχόμενα για να κατοχυρώσει εσωτερικά την εικόνα της δύναμης.
Δεν είναι «σύλληψη». Είναι συμβολική κατοχή της Μνήμης.
Η Τουρκία δεν θέλει να ξεχάσει την εισβολή. Θέλει να την επανανοηματοδοτήσει. Να τη βαφτίσει ειρήνη. Να τη διδάξει στα παιδιά της σαν εθνική νίκη. Και να την επιβάλει στον κόσμο σαν “λύση”.
Και η Ευρώπη, οι ΗΠΑ, ο ΟΗΕ;Συνέδρια. Ανακοινώσεις. Tweets.
Αλλά κανείς δεν λέει το αυτονόητο: Η Τουρκία παραμένει δύναμη κατοχής. Και οι συλλήψεις στο Τρίκωμο δεν είναι νομικό περιστατικό – είναι πολιτικό τελετουργικό.
Και τώρα το κρίσιμο ερώτημα:
Μπορούμε να συνεχίσουμε να μιλάμε για “επαναπροσέγγιση” όσο η Άγκυρα συλλαμβάνει πρόσφυγες επειδή θυμούνται;
Μπορούμε να χτίσουμε πολιτική με φαντασιώσεις συμβιβασμού, όταν το άλλο μέρος απαιτεί “αναγνώριση κρατικής υπόστασης”;
Και, τέλος, πόσες συλλήψεις νοσταλγίας χρειαζόμαστε ακόμα για να καταλάβουμε ότι ο τουρκικός αναθεωρητισμός δεν αναχαιτίζεται με ευχολόγια;
Επίλογος: Η φωτογραφία από το παράθυρο
Σκεφτείτε έναν γέρο άνθρωπο, να στέκεται μπροστά σε ένα σπίτι που του άρπαξαν. Να κοιτάζει το παράθυρο από όπου έβλεπε τη μάνα του. Να τραβάει μια φωτογραφία.
Αυτή η φωτογραφία για την Τουρκία είναι «κατασκοπεία».Για εμάς όμως, είναι κάτι άλλο: η πιο δυνατή υπενθύμιση ότι καμία κατοχή δεν είναι αιώνια.Όσο υπάρχουν μνήμες – θα υπάρχει Αντίσταση.Κι όσο υπάρχουν συλλήψεις γι’ αυτές τις μνήμες – θα υπάρχει και ηθική ήττα για εκείνους που τις φοβούνται.
Η Κύπρος δεν ξεχνά. Με την Θράκη φωναχτά ασχολείται μόνο ο Στυλιανίδης. Η Ελλάδα δεν πρέπει να ξεχάσει.Και οι λαοί που θυμούνται, κάποτε – επιστρέφουν.